كه براى وارد شدن چائى بود نتيجهء معكوس داد ، يعنى باعث تشويق قاچاق‌چيان شد ، زيرا چائى هم جنس پرقيمت و هم كالاى قابل حملى بود . امروزه از معمول كردن اين تعرفهء جديد بيست سال ميگذرد و آن كسانىكه پيش‌بينى ميكردند كه بازرگانى بريتانيا از بين خواهد رفت متعجب ميشوند وقتىكه مىبينند كه بخطا رفته بودند . در يك گزارشى كه توسط يك كميسر ويژه و صلاحيت‌دارى در سال 1904 « 1 » تهيه شده تجارت ايران را با امپراطورى بريتانيا چنين ذكر مينمايد . در صادرات ايران نيم ميليون و واردات دو ميليون است و اين مقدار نيز حد متوسط بازرگانى در سال اخير است . در سال 1911 مقدار واردات بر چهار ميليون افزايش يافته بود و صادرات نيز بهبودى محسوسى را نشان ميداد . اقدام حكومت بريتانيا موقعيت حكومت بريتانيا در اينموقع سخت و مشكل بود . تقريبا مدت يك قرن بود كه براى حفظ منافع تجارتى بريتانيا هيچ نوع مداقه و دورانديشى بوسيلهء قرارداد به عمل نيامده بود . ما راضى بوديم كه همان شرائطى را طلب كنيم كه مطابق عهدنامهء تركمان‌چاى براى روس‌ها منظور شده بود . اما همانطور كه چيرول متذكر مىشود ما نفهميده بوديم كه « ابقاى اين قرارداد منوط به نظر ايران و ما نيست بلكه بستگى به نظر ايران و روسيه دارد . » بدين‌سان موقع يكى از مواقع اضطرارى و محتاج به اقدام فورى بوده است . ما مواجه با يك تعرفهء جديدى شده بوديم كه قرار بود از فوريه سال 1903 بموقع اجرا گذارده شود . دو راه باز بود : يكى آنكه به اين تعرفهء جديد اعتراض نموده و منتظر فرصت و موقع مناسبى باشيم كه ايران در تحت فشار شديد مجبور به مذاكره براى عقد يك پيمان جديد بشود . اعتراضى كه بر اين طريق ميشد آن بود كه روسيه شايد از لحاظ تجربه‌اى كه در به كار انداختن تعرفهء جديد دارد ساكت نه‌نشسته و براى وارد كردن صدمه و لطمهء بيشترى به تجارت بريتانيا وسائل ديگرى پيدا كند . اما راه دوم آن بود كه براى عقد يك پيمان جداگانه مذاكراتى نموده و اين مسئلهء انجام يافته را برسميت شناخته و از

--> ( 1 ) - Blue Book ( Cd 2146 )